Wijziging Wet Bibob (1): het vernieuwde eigen onderzoek in 6 vragen

Donderdag 12 april is het voorstel tot wijziging van de Wet Bibob gepubliceerd.  Wij bespreken de belangrijkste punten uit het wetsvoorstel. Vandaag gaan we in op het eigen onderzoek en de verbeterde informatiepositie van de gemeente. Het wetsvoorstel regelt dat gemeenten meer informatie uit gesloten bronnen kunnen raadplegen over de zakelijke omgeving van de betrokkene. Maar die uitbreiding kent wel belangrijke beperkingen.

 

Hoe is het nu geregeld?

Gemeenten mogen in het kader van het eigen onderzoek politie- (bijvoorbeeld informatie uit lopende strafrechtelijke onderzoeken) en justitiële (bijvoorbeeld veroordelingen en sepots) gegevens over de betrokkene raadplegen. Als de betrokkene een rechtspersoon is, mag dezelfde informatie over de bestuurders worden opgevraagd. Over andere relaties mag nu geen informatie worden geraadpleegd en zijn gemeenten aangewezen op een adviesaanvraag bij het Landelijk Bureau Bibob. 

 

Wat gaat er veranderen?

De ministers van Justitie & Veiligheid willen gemeenten een betere informatiepositie verschaffen door ook de verstrekking van justitiële gegevens over sommige relaties mogelijk te maken. Het gaat dan om vermogensverschaffers, aandeelhouders en leidinggevenden/beheerders op de vergunning (die in het systeem van de Wet Bibob onder de categorie zakelijk samenwerkingsverband vallen). Het wetsvoorstel regelt niets over fiscale informatie. Als het aan de ministers ligt, komt het er dus als volgt uit te zien:

  • betrokkene: politie- en justitiële gegevens, geen fiscale gegevens;
  • bestuurders: idem;
  • vermogensverschaffers: justitiële gegevens, geen politie gegevens, geen fiscale gegevens;
  • aandeelhouders: idem;
  • zakelijk samenwerkingsverband (m.u.v leidinggevenden op de vergunning): niets;
  • leidinggevenden op de vergunning:  justitiële gegevens, geen politie gegevens, geen fiscale gegevens;

 

Wat is het doel van deze verandering? 

Volgens de toelichting op het wetsvoorstel leidt de verbeterde informatie positie tot meer zelfstandige weigeringen op grond van de Wet Bibob en tot beter onderbouwde adviesaanvragen bij het LBB. 

 

Waarom krijgen gemeenten niet de beschikking over alle informatie?

Dat vertelt de toelichting niet, maar het lijkt het erop alsof de ministers een balans zoeken tussen de onderzoeksmogelijkheden van gemeenten enerzijds en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene anderzijds. 

 

Is deze wijziging nuttig?

Dat hangt van de situatie af. We zetten een aantal mogelijkheden op een rij. 

  • Indien er justitiële gegevens beschikbaar zijn over de genoemde categorieën, dan zouden gemeenten zelfstandig kunnen beslissen op grond van de Wet Bibob. Of dat daadwerkelijk gaat gebeuren is de vraag.  Het beeld is immers incompleet en dit kan gemeenten hinderen bij de evenredigheidstoets van het vijfde lid van artikel 3. 
  • De aanwezigheid van justitiële gegevens maakt dat een adviesaanvraag aan het LBB beter onderbouwd kan worden. 
  • Indien er geen justitiële gegevens beschikbaar zijn, dan is dit op zichzelf geen reden om af te zien van een adviesaanvraag. Het gevaar kan bij een andere categorie personen (zakelijk samenwerkingsverband) schuilen of bestaan op basis van andere gegevens (politie/fiscaal). In die zin helpt het wetsvoorstel niet om te voorkomen dat het LBB adviesaanvragen ontvangt die achteraf niet nodig blijken te zijn.

 

Wat kunnen gemeenten zelf doen om toch een goede beoordeling te maken?

Gebruik maken van de al bestaande mogelijkheid van de (uitgelokte) OM-tip. Indien de gemeente bijvoorbeeld vermoedt dat degenen tot wie de betrokkene in een zakelijk samenwerkingsverband staat antecedenten heeft, dan kan men de officier van justitie vragen of hij voldoende informatie heeft om een OM-tip (artikel 26 Wet Bibob) uit te brengen.

De OvJ kan bij die beoordeling zowel politie- als justitiële gegevens over de betrokkene en alle relaties betrekken en op basis daarvan de gemeente al dan niet adviseren het LBB om advies te verzoeken. Zo verkrijgt de gemeente alsnog de informatie, zij het via het LBB.

Heeft de OvJ onvoldoende informatie, dan is dat een reden minder voor een adviesaanvraag bij het LBB. Het enige waarover de gemeente dan nog geen duidelijkheid heeft, zijn eventuele fiscale overtredingen van de betrokkene en zijn Bibob-relaties. Het feit dat dat niet is geregeld in het wetsvoorstel is, vanuit het doel van deze wijziging bezien, een gemiste kans.